Dutch words by association

19 minute read

Published:

While an alphabetical dictionary groups words based on the adjacency of sounding, an association-based dictionary groups words based on semantic affinity. Alphabetical dictionaries used to be helpful for the occassional references, however, we now have online dictionaries for that. Indeed, anyone who has tried to read even one page of any alphabetical dictionary in any language agrees that it is to damn boring. The reason I think that is the case is that alphabetical dictionaries lack no semantic continuity: two words listed closely to each other might be semantically worlds apart.

The dictionaries where the semantic proximity of the words is the main criteria for arranging them are called ideographic (from the Greek idea - concept, idea, image, and grapho – to write). A good ideographic dictionary provides its user with a whole group of words which correspond to certain ideas which in turn provide access to a presentation of a segment of the semantic continuum in the lexicon of a language.

Moreover, an ideographic dictionary by the mere fact of placing of related words alongside each other makes it possible to predict various syntactic and semantic changes, and by a constant process of trial and error in guessing the reader will discover how that particular language relfects the patterns of the outer world into the structure of the language.

Ideographic dictionary allow more proficiently to determine the meaning of the words:

The fact that some thing, which is denominated by single word in one language, may have extremely detailed nomenclature enclosing dozens of titles in another languages. … The words, which are identical in meaning, may occupy unequal position even in the systems of closely related languages; they perform different function and, therefore, are not absolutely monosemantic. (V.A. Zvegintsev, Semasiology)

Thus, in order to correlate the word of one language with a word of another language, it is necessary to know what position occupies each of these words in the corresponding sets. To know this, you need a good ideographic dictionary.

What is this list about?

In below I have made tables of words by association in Dutch. The vocabulary level covers the Dutch levels B1 & B2. The hope is that for this list to grow into a basic dictionary.

Of course, these tables are not rigid boundaries between asscoiated families of words: any word of any table can be associated to some word of some table. Here is an example of a path from the word vogel (bird) to the word weegschaal in the association graph of words on the forum Buurtaalforum voor Duitstaligen:

de vogel -> de lucht -> de luchtvervuiling -> het milieu -> de klimaatverandering -> de snelheidsbeperking -> de snelweg -> de file -> de omleiding -> het verkeersboden -> de politie -> de spookrijder -> griezelig -> angstig -> Nachtmerries als kleuter -> de peuter -> de oppas -> Naar de film gaan -> popcorn -> poffen -> een portie poffertjes -> lekker -> smakelijk -> ruiken -> een prachtige ruiker -> lelietjes-van-dalen -> vergeet-me-nietjes -> de lente - de hooikoorts-hatsje! -> de medicijnen -> Rum (gebracht door de Sint-Bernardshond met een vaatje om zijn nek) -> de sneeuw -> de sneeuwpop -> het sneeuwballenvecht -> de pret -> schaterlachen -> de buikpijn van het lachen -> gieren van de lach -> de blijheid -> vrolijk -> uitgelaten -> dansen -> het ballet -> de spierpijn -> Een streng dieet en veel zelfdiscipline -> afvallen -> de kilos -> het pond -> de weegschaal

Word clusters


De anatomische les van Dr. Nicolaas Tulp – Rembrandt van Rijn, 1652 (Mauritshuis)
NederlandsEnglish
het lichaambody
de handhand
de vingerfinger
de duimthumb
de wijsvingerindex finger
de pinklittle finger, pinkie
de middelvingermiddle finger
de vingertopfingertip
de nagelnail
de palmpalm
de ringvingerring finger
de muisball of the hand
de voetfoot
het bloedvatblood vessel
het hartheart
de buikbelly
de maagstomach
de navelnavel
de darmintestine
de longlung

NederlandsEnglish
het hoofdhead
het voorhoofdforehead
het haarhair
het gezichtface
het oogeye
het ooglideyelid
de wimpereyelash
het oorear
de neusnose
de wenkbrauweyebrow
de neusnose
de mondmouth
de tandteeth
de kiesmolar
het tandvleesgums
de tongtongue
de kaakjaw
de kinchin
de liplip
de wangcheek
de keelthroat
de nekneck (the back part)
de halsneck (the front part)
de baardbeard
de snormoustasche

NederlandsEnglish
de adembreath
de boer/ de boertjeburp
de traantear
de speekselsaliva
het snotsnot
de piespiss
de poeppoo
het zweetsweat
de strontshit/excrement
de scheet/de windfart
de vijst/de veestflatulence
de urineurine

NederlandsEnglish
de artsdoctor
de tandartsdentist
de oogartseye doctor
de spreekkamersurgery
zich meldento report/register
opererento operate
de operatieoperation
praktijkpractice
behandelento treat
de chirurgsurgeon
de huidartsskin specialist
de ziekenhuishospital
de opnameadmission
de polikliniekout-patient’s clinic
de ziekenautoambulance
de zaalward
de operatiekameroperating theatre
verplegento nurse
onderzoekenexamine

NederlandsEnglish
ziektedisease/illness
bleekpale/palid
kou vattento catch a cold
verkouden zijnto have a cold
de griepflu
koortsfever
bloeddrukblood pressure
flauwvallento faint
de suikerziektediabetes
de uitslagrash
de diarreediarrhoea
besmettento infect/contaminate
besmettelijkcontagious
ontstokkeninfected/inflamed
ontstekinginfection/inflamation
de indigestieindigestion
de verstoppingconstipation
verstoptconstipated
de pokkensmallpox
de mazelenmeasles
de rodehondGerman measles
de rotte kiesdecayed tooth
de bofmumps
genezento cure/to heal/ healed
herstellento recover

NederlandsEnglish
de medicijnmedicine
de pil slikkento take the pill
apothekerchemist
de injectie/prikinjection/needle
verdovento anaesthesise
borento drill
de röntgenfotox-ray
doorlichtento x-ray
de vullingfilling (teeth)
het gaatjecavity
de spreekkamersurgery
de chirurgsurgeon

NederlandsEnglish
de bioscoopcinema
de schouwburgtheatre
het toneelstage
het toneelstukplay
het loketticket box
de logedress circle
het kaartjeticket
besprekento book
het parterrestalls
de voorstellingperformance/session
vertonento show (a film)

het koning
NederlandsEnglish
het koninkrijkkingdom
de koningking
de koninginqueen
de graafcount
de gravincountess
de hertogduke
de hertoginduchess
de adelnobility

NederlandsEnglish
de stemvote
de kiezervoter
de verkiezingelection
de rijksambtenaarcivil servant
het koninghuisroyal house
de regeringgovernment
het parlementparliament
de eerste ministerprime minister
de minister-presidentprime minister
het parlementslidMP
de politieke partijPolitical party
het volk(the) people
het volksliednational anthem
de grondwetconstitution
demokratischdemocratic
de republiekrepublic
de hooftstadcapital

NederlandsEnglish
het comitecommittee
de voorzitterchairman
de vergaderingmeeting
het congresconference
de verenigingsociety/club
het bestuuradminstration
het besluitdecision
de bijeenkomstmeeting/gathering
de politiekpolitics
de politicuspolitician
de meerderheidmajority
de minderheidminority
NederlandsEnglish
lezento read
uitlezento finish reading
de slappe/harde kaftsoft/hard cover
de bladwijzerbookmark
de pagina/bladzij(de)page
voorbladfront page
het stripverhaalcomic
de romannovel
het woordenboekdictionary
nakijkento look up
het schriftexercise book/notebook
het handschrifthandwriting
de schrijverwriter/author
poëziepoetry
dichterpoet
gedichtpoem
het plaatjepicture/illustration
de editie/uitgaveedition
het exemplaarcopy (of a book)
sprookjefairy-tale
uitgevento publish
de rubriekcolumn
de kopthe headline
het tijdschriftmagazine, periodical
het proefschrift(doctoral) thesis
de weekbladweekly
knippselcutting
NederlandsEnglish
wissendelete
delenshare
instellingensettings
toevoegenadd
profielprofile
zoekensearch
opgeslagenstored/saved
weergevenshow/reproduce
verbergenhide
berichtenmessages
filteren opfilter by
gespreksduurcall duration
afdrukkenprint

NederlandsEnglish
de leestekenspunctuations
de alineaparagraph
zeer belezenwell-read
de dicteedictation
de punt-kommasemi-colon
de dubbele puntcolon
de spellingspelling
vervoegento conjugate
verbuigento inflict
het opstelessay
NederlandsEnglish
de hoogleraarprofessor
de docentlecturer
de leerstoelacademic chair

NederlandsEnglish
scheppendecreator
gelovigenbelievers
draagkrachtigeweightbearing
heerlord/master
kuddeherd
deugdenvirtues
deugdzamevirtuous
vredepeace
getuigenistestimony/witness
ellendeaffliction
krommecrooked
kwaadevil
predikerpreacher
betoveringmagic
waanfancy/delusion
aarzelendenhesitants
metgezellencompanions
feestendenrejoicers
knechtservant
gehoorzaamheidobedience
overheidauthority
eerbiedresepctful/reverence
de strafpunishment

NederlandsEnglish
de oorlogwar
de vredepeace
vechtento fight
vernietigerdestroyer
slachtoffervictim
mondiale schaalgobal scale
verantwoordelijkheidresponsibility
ondervangenovercome
grilligecapricious
wervento recruit
aanvallento attack
de aanvalattack
de luchtmachtairforce
het legerarmy
de marinenavy
de zeemansailor
de strijdkrachtenarmed forces
de veldslagbattle
bommento bomb
de atoombomatomic bomb
de tanktank
de mijnmine
bezettento occupy
bevrijdento liberate
de granaatgrenade
de granaatappelpomegranate
de onderzeeërsubmarine
verdedigento defend
ontploffento explode
Vršič, Triglav National Park, Slovenia (photo by me)
Vršič, Triglav National Park, Slovenia (photo by me)
NederlandsEnglish
de bergmountain
het gebergtemountain range
bergachtigmountainous
de bergketenmountain chain
de heuvelhill
heuvelachtighilly
de vulkaanvolcano
de aardbevingearthquake
het moerasmarshland/swamp
de weide/almpastures (alp)
het landschaplandscape
NederlandsEnglish
het weilandpasture land, field
de boerderijfarm
de boerfarmer
het landgoedcountry estate
het landhuiscountry house
grazento graze
het prikkeldraadbarbed wire
de hooimijt/hooiberghaystack
de ploegplough
de stalstable
de oogstharvest
mede-oogstendenharvesters
de akkerfield
de landbouwagriculture
de traktortractor
NederlandsEnglish
de kustcoast
het strandbeach
de badplaatsseaside resort
de zeesea
aan zeeat the seaside
de golfwave
de brandingsurf/breakers
de badpakswimsuit
de zwembroekswimming trunks
het zandsand
het zandkasteelsand castle
de zonnebrandsunburn
duikento dive
het meerlake
het eilandisland
het schiereilandpeninsula
de oceaanocean
NederlandsEnglish
het klimaatclimate
de klimaatveranderingclimate
gradendegrees
temperatuurtemperature
stijgento rise
dalento drop
de dauwdew
de mistfog
vorstfrost
de sneeuwsnow
sneeuwento snow
opklarento clear up
omslaanto change (weather)
de wolkcloud
de bewolkingcloud cover
bewolktcloudy
zonnigsunny
het zonlichtsunlight
de zonnestraalsunbeam
de zonsopgangsunrise
de zonsondergangsunset
opkomento rise
ondergaanto set
de schermingdusk/twilight
de regenrain
regenento rain
dooiento thaw
de motregendrizzle
koudcold
vriezento freeze
mistigfoggy/misty
da hagelhail
ijzeldefreezing drizzle/frost
spekgladextremely slippery
ijskoudvery cold
de donderthunder
de bliksemlightning
het onweerthunderstorm
de stormstorm
warmwarm
heethot
gloeiheetvery hot
lauwwarmlukewarm
de hittegolfheatwave
vochtighumid/moist
de ijspegelicicle
zichtvisibility
mooi weernice weather
fris/kilfresh/chilly
wisselvalligunpredictable
de overstromingflood
de orkaanhurricane
de droogtedrought
de regenboograinbow
tropischtropical
het donkerdark
NederlandsEnglish
de luchtair/sky
de hemelsky/heaven
de sterstar
de sterrenbeeldconstellation
de melkwegmilky way
de maanmoon
de zonsun
schijnento shine
de planeetplanet
NederlandsEnglish
het museummuseum
(op) de marktat the market
het kroegpub
het cafecafe
het paleispalace
het dorpvillage
het pleinsquare
het centrumdowntown
het stadhuistown hall
de gemeentemunicipality
de voetpad/stoepside-walk
de fietspadbike path
het warenhuisdepartmental store
de voorstadsuburb
(bij) de slager(at) the butcher’s
de apotheekpharmacy
(aan) de kassa(at) the cash register

NederlandsEnglish
de treintrain
de spoorwegrailway
het loketticket
het kaartjeticket
het abonnementconcession
enkeltjeone-way fare
het perronplatform
het spoortrack
de wachtkamerwaiting room
de vvvtourist info centre
vertrekkento depart
de coupecompartment
de stoptreinnon-express train
de intercityexpress
eerste/tweede klasfirst/second class
in/uit - overstappento get - in/out
de aankomstarrival
het vertrekdeparture
richtingdirection
het loketticket window
een retourtjereturn ticket
de stiltethe silent department

NederlandsEnglish
kontant betalento pay cash
de pindebit card
de aanbiedingspecial offer
de reklameadvertisement
het bonnetjereceipt/slip/voucher
de kwitantiereceipt/payment proof
ruilento exchange
inruilento trade in
de kortingdiscount
het kleingeld(small) change
de klantcustomer
bedienento serve
de toonbank(display) counter
de balieservice counter
de weegschaalscales
het ons100 grams
het pondpound (500 grams)
het bliktin can
de draagtascarry bag
de verpakkingpackaging
het plakbandadhesive tape
de lijmglue
het touwstring/rope
de doosbox
de rijqueue

NederlandsEnglish
de (heren)kapper(gents’) hairdresser
de kapsterhairdresser
knippento cut (hair)
vetgreasy (of hair)
verharento shed (hair)
kammento comb (hair)
kapselhairstyle
aanwijzingeninstructions
textuurtexture
bakkebaardensideburn
bijknippentrim

NederlandsEnglish
briefletter
postzegelstamp
de postbodespostmen
de brievenbusletter box
de postbusprivate box/ P.O. box
het hoofdpostkantoorgeneral post-office
dringendurgent
het pakketparcel
het cadeaugift
postwisselmoney-order
met/per luchtpostby airmail
met/per zeepostby surface mail
het drukwerkprinted matter
het monstersample
ansichtkaartpicture postcard
het posttariefpostal charge
de legitimatiepersonal id
lichtento empty a letter box
stempelento stamp
NederlandsEnglish
de taallanguage
de taalniveaulanguage level
het alfabetalphabet
de spellingspelling
de grammatikagrammar
vervoegento conjugate
de moedertaalmother tongue

NederlandsEnglish
beweringclaim
uitsprakenstatements
bewijsproof
betekenismeaning
opvattento interpret
toegevento accept/admit
weerleggento refute
ponerento posit
overdrijvento exaggerate
aanvallento attack
tegenstanderopponent
tegenstellingantithesis/contradiction
omstredencontroversial
NederlandsEnglish
aanmerkingeligible
verzoekapplication
beoordelenjudge/examine
inburgeringsexamencitizenship exam
naturalisatieverzoeknaturalization application
verstaanto understand/comprehend
ondertekenento sign/undersign
bepaaldecertain/specific
behalento get/achieve/gain
vertegenwoordigingrepresentative/agency
voorafin advance
dienstoffice/service
uitvoeringperformance/implementation
onderwijseducation
gezondheidszorghealthcare
vrijgesteldeexempt
getuigschriftcertificate
basisonderwijsprimary education
verklaringstatement
NederlandsEnglish
de woonkamerliving room
de slaapkamerbedroom
de badkamerbathroom
de rommelkamerjunk-room
de keukenkitchen
de bijkeukenscullery
de waskeukenlaundry
de keldercellar
de zolderattic
de vlieringattic/loft
de trapstairs
de ganghallway
het trappenhuisstairwell
de wachtkamerwaiting room
het plafondceiling
de verdiepinglevel/floor
de kinderkamernursery
de bovenhuis/bovenwoningupstairs flat
de achterdeurbackdoor
NederlandsEnglish
de sleutelkey
het raamwindow
het luikshutter
de ruitwindow pane
de grondfloor/ground
de hoekcorner
de vloerfloor
op slotlocked
de belbell
het slotlock
de bankcouch/sofa/bench
de stoelchair
de leunstoelarmchair
de gordijncurtain
het rolgordijnblind
de erkerbay window
de serrealcove
de krukstood
de luxaflexvenetian blind
de schrijftafelwriting desk
het bureau(writing) desk
de boekenplankbookshelf
NederlandsEnglish
de lakenbedsheets
de vloerbedekkingfloor cover
de muurwall
behangento wallpaper
inrichtento furnish
de meubelsfurniture
de commodechest
de wiegcraddle
de washandjewashing glove
de mondspeenpacifier
NederlandsEnglish
de jurkdress
de rokshirt
de onderjurkpetticoat/slip
de bloesblouse
het slipjeunderpants
de bha/behabra
de hemdT-shirt
de zwembroekswimming trunks
aantrekkento put on

NederlandsEnglish
de boekensteunbookend
de boekenkastbookcase
de lamplamp
de gloeilamplight/bulb
de kaarscandle
de kaarslichtcandle light
de kandelaarcandlestick
de schakelaarswitch
de lontwick
de klokclock
de horlogewatch
de afficheposter
de meubelsfurniture
gemeubileerdfurnished
inrichtento furnish
de kachelheater
de schilderijpainting
de centrale verwarmingcentral heating

de tuin
NederlandsEnglish
de tuingarden/yard
tuinlerento garden
de vaasvase
harkento rake
de harkrake
de tuinslanghose
de schutting(wooden) fence
de bloemenperkflower bed
spittento dig
de broeikasglass house
de vijverpond
NederlandsEnglish
de gereedschaptools
de kruiwagenwheelbarrow
de schopspade/shovel
de zaagsaw
zagento saw
hamerento hammer
de hamerhammer
de spijkernail
de schroefscrew
de schrovendraaierscrewdriver
de beitelchisel
de bijlaxe
(om)hakento chop (down)
de sleutelspanner
houtborenwood drill bits
boorstanddrill position/state
toerentalrPM

uitzending
NederlandsEnglish
de uitzendingbroadcast
de ontvangstreception
het programmabladTV/radio guide
de afleveringepisode
het nieuwsnews
het weerberichtweather report
de feuilletonserial
de televisietoestelTV set
het schermscreen
het geluidsound
het netchannel
te hardtoo loud
bijstellento adjust
de stroomcurrent/stream
de stekkerplug (of an appliance)
het verlengsnoerextension cord
de kortsluitingshort circuit
de zekeringfuse
doorbrandento blow/burn out
het stopcontactsocket

de rechter
NederlandsEnglish
de misdadigercriminal
de gevangenisprison
verhoreninterrogate
veroordelen (tot)to sentence (to)
stelensteal
de zakkenrollerpickpocket
de moordenaarmurderer
vermoordento murder
de inbrekerburglar
de diefthief
de rechtbankcourt
de rechterjudge
de oordeelsentence/judgement
de notarissolicitor
de advokaatlawyer/barrister
beschuldigen (van)to accuse (of)
aanklagento accuse
de aanklachtcharge
de verdedigingdefence
de doodstrafdeath sentence
ophangento hang
onschuldignot guilty/innocent
de aanrandingassault
de moordmurder
de diefstalrobbery
de verkrachtenrape
onwettig/onwettelijkillegal
pleitento plead
NederlandsEnglish
trajectprocess
afgeslotento finish
voorstellento propose
kenmerkencharacteristics
prestatieperformance
voordelenbenefits
bijeenkomstmeeting
bijdragecontribution
verspelento lose (support)
gebreklack
koerscourse
vestigdeestablished
behaaldeachieved
gehoudenmaintained
uitzonderingswettenemergency laws
afgekondigdannounced
hervormdreformed
gesaneerdrestructured
gewijzigdchanged
beheersingcontrol
het strevenstriving
NederlandsEnglish
verbondunion
overlegeconomieconsultative economoy
bedrijfslevenbusiness
werkgelegenheidemployment opportunity
herstelrecovery
afsprakenagreement
beloftespromisses
voorzieningservice
huisvestinghousing
vast contractfixed contract
tijdelijktemporary contract
loonmatigingrestrain on wage increase
het beleidpolicy
uitgavenexpenses
de prikkelincentive
waterschappenregional water authorities
grondwaterpeilground water level
landeigenarenland owners
uitkering(social) benefits
  
NederlandsEnglish
het gevoelfeeling
het gelukluck/happiness
blijhappy
tevredensatisfied
gelukkighappy
de vreugdejoy
droevigsad
opgewondenexcited
gedeperimeerddepressed
klagento complain
zeurento nag
het zintuigsense
de liefdelove
houden vanto love
moetired
de vermoeidheidweariness
uitgeputexhausted
bezorgdworried
lovendepraising
NederlandsEnglish
de slaapsleep
slapento sleep
dromento dream
de droomdream
de nachtmerrienightmare
waken wordento wake up (intr)
waken makkento wake up (tr)
in slaap vallento fall asleep
opstaanto get up
wel te rustensleep well/good night
rustrest/break
uitbuiken 
dutjenap
nachtrustnight’s rest
  
NederlandsEnglish
aardignice
krenterigmiserly/mean
egoistischegotistical/selfish
vriendelijk (tegen)friendly (towards)
gastvrijhospitable
aangenaampleasant/agreeable
gemoedelijkbuoyant/jovial
voorkomendthoughtful
NederlandsEnglish
zwakweak
sterkstrong
diepdeep
ondiepshallow
mooipretty
lelijkugly
trouwfaithful
trots (op)proud (of)
gek (op)mad/crazy (about)
verlegenshy
bescheidenmodest
(honds)brutaal(very) cheeky
beleefdpolite
rijpripe
gulgenerous
wreedcruel
luilazy
ijverigdiligent
jaloers (op)envious (of)
enthousiastkeen
NederlandsEnglish
bouwento build
afbouwento finish building
de ondernemercontractor
het gebouwbuilding
afbrekento demolish
de bouwvakkerconstruction worker
de wolkenkrabberskyscraper
de fundamentfoundation
de torenflathigh-rise building
het betonconcrete
de baksteenbrick
de souterrainbasement
de begane grondground floor
het loodlead
het bronsbronze
het geelkoperbrass
het roodkopercopper
het staalsteel
vlekvrij staalstainless steel
waterdichtwater proof
de marmermarble
het gipsplaster
het ijzeriron
smeedijzereniron wrought
roestvrijrustproof

Leave a Comment